آیا می‌توان دندان عقل را عصب‌کشی کرد؟

گاهی با مراجعین دندان‌پزشکی مواجه می‌شویم که دندان‌پزشک به آن‌ها پیشنهاد عصب کشی دندان عقل را داده است.
بسیاری از بیماران از این قضیه تعجب می‌کنند و حتی سوال می‌کنند که مگر دندان عقل قابل نگهداری و عصب کشی است؟
حقیقت این است که دندان‌های عقل از نظر انجام عصب کشی، تفاوتی با سایر دندان‌ها ندارند. آنچه که باعث می‌شود در اغلب موارد این دندان‌ها قابل نگهداری نباشند، به عوامل دیگری بر می‌گردد.
دندان‌های عقل معمولا بین 17 تا 25 سالگی در دهان ظاهر می‌شوند. گفته می‌شود به علت نرم‌تر شدن رژیم تغذیه‌ای بشر یا کوچک‌تر شدن تکاملی فک به دلیل جهش ژنتیکی یا اختلاط نژادی و … ، این دندان‌ها در حال حذف شدن از گونه بشر هستند.
به هر دلیل، در بسیاری از افراد دندان‌های عقل رویش ناقصی دارند و حتی ممکن است کاملا نهفته باقی بمانند. فقط در برخی افراد، این دندان‌ها به طور کامل رویش پیدا می‌کنند و در ردیف با سایر دندان‌ها قرار می‌گیرند.
در صورت رویش کامل است که در جویدن می‌توانند نقش ایفا کنند، پوسیده شوند و حتی نیاز به عصب کشی پیدا کنند.
اما به این علت که اغلب این دندان‌ها محل رویش یا زاویه رویش مناسب ندارند، در جویدن نقشی ایفا نمی‌کنند و یا پشت آن‌ها با تجمع مواد غذایی التهاب لثه‌ای ایجاد می‌شود و ممکن است کشیدن آن‌ها توصیه شود.
عصب کشی دندان‌های عقل، امر ممکن و قابل انجامی است، ولی به چند علت دشوار است.
اولین دلیل دسترسی دشوار به این دندان‌هاست. این دندان‌ها در انتهای ردیف دندانی دهان شما هستند و دندان‌پزشک شما به راحتی نمی‌تواند ابزار‌هایش را به آن‌ها برساند و آن‌ها را عصب کشی کند.
دومین دلیل این است که مورفولوژی و تعداد کانال‌های این دندان‌ها متغیر است و درمان عصب کشی آن‌ها نیاز به تجربه و مهارت بیشتری دارد.
اما مجموع این عوامل مانع عصب کشی دندان عقل شما نمی‌شوند. در بسیاری از موارد، یک متخصص درمان ریشه (اندودنتیست) می‌تواند با صرف وقت و مهارت بیشتر دندان عقل به درد بخور و قابل نگهداری شما را درمان ریشه (عصب کشی) کند.
دندان‌پزشک شما قبل از اینکه پیشنهاد عصب کشی دندان عقل شما را مطرح کند، در مورد نقش آن در جویدن، امکان تجمع مواد غذایی در پشت دندان (اصطلاحا پاکت پریودنتال)، وجود دو دندان آسیاب دیگر و نیاز شما برای باقی ماندن این دندان، بررسی‌های لازم را انجام می‌دهد و بعد نظر خود را در مورد کشیدن یا نگه داشتن این دندان با شما در میان می‌گذارد.
بعد از تایید این موارد، دندان عقل شما می‌تواند مانند هر دندان دیگری عصب کشی شود، پر شود و در دهان شما باقی بماند.

نحوه کار

گاهی به عصب کشی روت کانال تراپی (به معنی کانال ریشه) گفته می‌شود . کانال ریشه و حفره مغز دندان که به آن مربوط است حفره‌های آناتومیکی در دندان هستند که به طور طبیعی بافت‌های عصبی و رگ‌های خونی و بافت‌های سلولی دیگری را در خود جای می‌دهند.
در صورتیکه پوسیدگی دندان در مراحل اولیه درمان نشود و پوسیدگی از مینا عبور نموده و به عاج گسترش یابد در ادامه میتواند به فضای پالپ گسترش یابد.ورود میکروب ها به پالپ دندان باعث ایجاد التهاب در پالپ شده و این التهاب باعث افزایش حجم پالپ می شود. با توجه به اینکه پالپ دندان یک محفظه بسته است، التهاب باعث افزایش شدید فشار داخلی آن می شود. این افزایش فشار، منجر به فشار آمدن به پایانه های عصب دندان شده و درد دندان شروع می شود.

هنگام عصب کشی دندان پزشک بعد از برداشتن پوسیدگی ها یا نسج دندانی، به کانال هایی که داخل ریشه دندان قرار دارند، دسترسی پیدا می کند و ابتدا پالپوتومی صورت میگیرد یعنی با سوراخ کردن سقف پالپ و جاری شدن خون، فشار داخل پالپ کاهش پیدا کرده و درد کم می شود. (تعداد کانالها بستگی به دندان دارد مثلاً دندان نیش تک کاناله است ولی دندان آسیا سه یا چهار کانال دارد.)

کانال های پالپ فقط حاوی عصب نیستند و حتی در بعضی موارد عصب آنها ممکن است به علت کاهش خونرسانی، از بین رفته باشد، اما باکتری ها و محصولات آنها در این کانال ها وجود دارند. به علاوه، عروق خونی، سلول های مختلف و حتی احتمالاً عروق لنفی در این کانال ها وجود دارد. این کانال ها که با پوسیدگی یا ورود میکروب ها آلوده شده اند، عفونت را تا پای ریشه می برند و باعث می شوند در اثر واکنش های التهابی، استخوان دور ریشه دچار التهاب و تحلیل شود و از بین برود.

کاری که دندان پزشک انجام می دهد، این است که جلوی این روند را قبل از اتفاق افتادن بگیرد یا اینکه بعد از اتفاق افتادن، آن را درمان کند. این کار با خارج کردن محتویات کانال ریشه و تمیز کردن آنها، شکل دادن کانال های ریشه به نحوی که مواد دارویی شستشودهنده تا انتهای کانال ها برسد و در آخر با پرکردن کانال های ریشه طوری که کاملاً بسته شوند و امکان عبور میکروب ها و محصولاتشان از مسیر آنها کاهش یابد، انجام می شود.

در عصب‌کشی این مواد به طور کامل برداشته و تخلیه می‌شوند و سپس تمیز می‌شوند و آنگاه به وسیله یک سوهان کوچک، شکل‌دهی و با محلول شست‌وشو، عفونت‌زدایی می‌شوند و پس از قرار دادن میله ای بسیار نازک بنام گوتا که جنس پلاستیکی دارد در داخل پالپ عاج دندان را با ماده‌ای (مثل آمالگام) که با مواد دیگر (مثل غذاها) واکنش نمی‌دهد پر می‌کنند. بعد از این عمل، دندان می‌میرد و اگر بعد از این، دندان عفونی شود باید تحت عمل جراحی انتهای ریشه قرار گیرد.

اگر چه گاهی اعمال مذکور در بیش از یک جلسه درمانی انجام می‌شود، اما زیاد بودن فاصلهٔ زمانی بین تخلیه مواد عفونی و پر کردن دندان شانس عفونت‌های بعدی را بالا می‌برد.

عوامل موثر در موفقیت معالجه ریشه دندان

مهارت دندانپزشک، تعداد ریشه‌ها قطر و انحنای آنها، وجود ریشه‌ها و کانالهای اضافی و جانبی، نوع و قدرت بیماری زایی میکروبها، دفاع بدن و نوع بیماری پالپ در پیش آگهی درمان مؤثرند. معالجه ریشه اکثر دندانها را می‌توان در یک جلسه انجام داد ولی بعضی از دندانها ممکن است به دو یا چند جلسه زمانی نیاز داشته باشند که در این موارد دندانها در پایان جلسات معمولاً پانسمان موقت می‌گردند. این بستگی به عوامل مختلف از قبیل تعداد ریشه‌های دندان و نوع بیماری آن دارد. ولی بطور کلی این عمل در یک الی سه جلسه ۳۰ دقیقه تا یک ساعت انجام می‌شود. در صورتی که درمان ریشه بطور کامل و استاندارد انجام شود از موفقیت بالایی برخوردار است. علاوه بر اشکالات تکنیکی و اتفاقات حین کار، انحنای زیاد ریشه‌ها، وجود کانالهای جانبی، دفاع بدن و ... ممکن است معالجه ریشه دندان را به خطر اندازد و باعث عدم موفقیت در درمان ریشه گردد. بعد از انجام درمان ریشه و ترمیم نهایی آن، ضروری است جهت ارزیابی موفقیت درمان در طولانی مدت، ظرف 6 ماه تا یکسال آینده مجدداً ویزیت بعمل آید. در این ویزیت دندانپزشک موفقیت درمان، سلامت بافت لثه و ترمیم نهایی را ارزیابی می‌کند.

برای اینکه پس از درمان ریشه درد نکشید

ابتدا قبل از شروع درمان از دندانپزشک‌مان در مورد جریان شرایط اولیه دندان و نیز احتمال بروز درد و تورم از لحاظ مدت و شدت و طبیعی بودن آن سوال نماییم. (معمولا همکاران ما توضیحات لازمه را قبل از درمان می‌دهند) حتی کتابچه‌های مختصر و مفیدی در مورد درمان ریشه توسط انجمن اندودانتیست‌های ایران چاپ شده است که همه می‌توانند از آن استفاده نمایند.
نیم ساعت قبل و یا بلافاصله پس از درمان ریشه از مسکن‌های ضد التهابی تجویز شده توسط دندانپزشک استفاده شود. به این ترتیب احتمال بروز درد بسیار کاهش می‌یابد.
با توجه به آنکه درمان ریشه از جمله درمان‌های پیچیده دندانپزشکی است و علت آن نیز پیچیدگی آناتومیکی ساختمانی ریشه دندان است لذا دندانپزشک نیز از لحاظ داشتن ابزارهای لازمه و تجربه و توانایی جهت درمان مناسب، خود را مورد ارزیابی قرار می‌دهد و در صورت لزوم بیمار را به متخصصین درمان ریشه معرفی می‌نماید.

Share →