بیماری دیابت نوع دوم که روزگاری فقط بیماری افراد میانسال به بعد بود، اکنون در سنین جوانی نیز مشاهده می شود. علت شیوع دیابت و نیز افزایش ابتلای بدین بیماری در سنین جوانی را شیوه زندگی ناسالم اعم از تغذیه، فعالیت بدنی و سایر جنبه های زندگی امروزی ذکر می نمایند. متاسفانه باید گفت تغییرات متناوب رژیم غذایی که با تغییرات مکرر قند خون و وزن همراه می باشد، عوارض جانبی بیشتری نسبت به قند خون و وزن بالا که در یک دوره زمانی ثابت باقی مانده اند، برای سلامتی شما خواهند داشت.بر اساس نظر متخصصین دیابت  رژیم غذایی یک فرد دیابتی با یک رژیم غذایی سالم که برای عموم جامعه توصیه می شود تفاوت چندانی نخواهد داشت. به عبارت دیگر اگر شما مبتلا به دیابت نوع دو شده اید ، مجبور نیستید برای درمان دیابت غذای خود را از غذای خانواده جدا کنید و غذای جداگانه، یک نظریه قدیمی است که با رژیم های نوین غذایی مطابقت ندارد.

باید ها و نبایدهایی درمورد تغذیه در افراد دیابتی

تغذیه دیابتی ها با افراد دیگر به طبع تفاوت هایی دارد که برخلاف انچه بسیاری فکر می کنند تنها نخوردن قند و شیرینی اصل مهم این رژیم غذایی نیست.به منظور کنترل قند خون روزانه 6 وعده غذا شامل سه وعده غذایی اصلی (صبحانه، ناهار و شام) و سه میان وعده توصیه میشود. بیماران دیابتی باید غذاهای اصلی و میان وعده ها را در ساعات معینی مصرف کنند. تعداد وعده های غذایی روزانه آنها باید به 6 واحد افزایش یابد. مردان در وعده های اصلی از 4 تا 5 واحد و زنان از 3 تا 4 واحد از گروه های غذایی حاوی قند استفاده نکنند. میزان مصرف گروه های غذایی حاوی قند در میان وعده ها در هر دو جنس، زن و مرد از 1 تا 2 واحد نباید بیشتر باشد .میان وعده شب بهتر است از یک ماده پروتئینی مانند پنیر یا شیر که همراه با نان تهیه شود، باشد .

رژیم غذایی و تغذیه دیابتی ها

اولین و مهمترین هدف برنامه ریزی غذایی افراد دیابتی حفظ ثبات نسبی قند خون در محدوده طبیعی است. جهت تحقق این امر، باید بین غذای مصرفی با انسولین (تزریقی یا طبیعی) و فعالیت بدنی یا ورزش تعادل برقرار کنید.از این رو شما به یک برنامه ریزی نیاز دارید. چنین برنامه ای بر اساس احتیاجات تغذیه ای و روش زندگی شما خواهد بود و به شما می گوید چه بخورید ، چه مقدار و کی بخورید؟اگر انسولین تزریق می کنید، مقدار انسولین مورد نیاز، باید مطابق با مقدار غذای دریافتی شما باشد. مقدار و نوع انسولین مورد نیاز، باید به وسیله دریافت منظم و ثابت غذا و پیگیری قند خون تعیین شود. اگر مبتلا به دیابت نوع دو هستید ، توجه به مقدار و نوع غذای مصرفی به شما کمک خواهد کرد که قند خون خود را در حد طبیعی حفظ کنید. اگر چاق هستید رسیدن به وزن مناسب بسیار مهم است. چون معمولاً با کاهش 5 تا 10 کیلوگرم وزن، قند خون به حد طبیعی باز می گردد.

دومین هدف برنامه ریزی غذایی بازگشت میزان چربی به مقادیر طبیعی است. دو نوع چربی خون که به طور معمول مورد آزمایش قرار می گیرند، کلسترول و تری گلیسرید هستند. افزایش چربی های خون اغلب سبب ابتلا به بیماریهای قلبی و عروقی می شود. هدف برنامه ریزی غذایی حفظ مقدار کلسترول خون کمتر از 200 میلی گرم در دسی لیتر و تری گلیسرید کمتر از 150 میلی گرم در دسی لیتر می باشد( برای کودکان و نوجوانان مقدار کلسترول زیر 170 میلی گرم توصیه شده است).

سومین هدف برنامه ریزی غذایی، تامین مقدار کافی انرژی برای حفظ وزن متناسب است. البته برای کودکان این مقدار انرژی باید طوری محاسبه شود که نیازهای رشد و تکامل آنها را نیز تامین کند.

چهارمین و مهمترین هدف برنامه ریزی غذایی تعیین غذای سالمی است که تامین کننده کلیه احتیاجات غذایی فرد می باشد.

میزان مصرف پروتئین

پروتئین ها باید حدود 20-10 درصد کالری روزانه شما را تأمین کنند. در مواردی که آسیب کلیه ناشی از دیابت وجود دارد ممکن است این مقدار کمتر شود.

میزان مصرف چربی

مصرف چربیها نباید بیشتر از 30 درصد کالری روزانه شما باشد. در این میان مصرف چربیهای حیوانی باید کمتر از 10 درصد کالری روزانه را فراهم کند.

میزان مصرف کربوهیدرات اصول تغذیه دیابتی

بقیه کالری روزانه شما ( 60-50 درصد) از کربوهیدراتها بدست می آید.

میزان مصرف مواد قندی

مصرف حساب شده مواد قندی از جمله شکر مجاز می باشد. لازم به توضیح است که تا چند سال پیش افراد مبتلا به دیابت از خوردن غذاهای حاوی کربوهیدراتهای ساده مثل قند و یا شیرینی به طور کامل منع می شدند ولی تحقیقات جدید نشان داده اند که تفاوت چندانی میان کربوهیدراتهای ساده و مرکب از نظر میزان بالا بردن قند خون وجود ندارد. در واقع مصرف بعضی از غذاهای حاوی نشاسته مثل نشاسته مثل سیب زمینی، قند خون را حتی بیشتر از خوردن شکر بالا می برد. بنابراین شما می توانید در رژیم غذایی خود از کربوهیدراتهای ساده نیز استفاده کنید.

میزان مصرف فیبر

مصرف روزانه فیبر باید حداقل 20 گرم باشد. بنابراین از مواد غذایی زیر که هر واحد از آنها حداقل 3 گرم فیبر دارد، بیشتر استفاده کنید:
نان جوی سبوس دار، نان سنگک، جوی پوست نکنده، ذرت
بادام، بادام زمینی، فندق‌، گردو
انواع لوبیا، عدس‌، سویا
سبزیجات شامل لوبیا سبز، نخود فرنگی، هویج، گل کلم، اسفناج
میوه ها شامل توت فرنگی، شاه توت،‌ گلابی، سیب ( مخصوصاً با پوست)، پرتقال

میزان مصرف نمک

به منظور پیشگیری از افزایش فشار خون مصرف نمک بهتر است محدود شود (5/1-1 قاشق چایخوری در روز). در این بین غداهای طبیعی و خانگی به علت اینکه سدیم کمتری دارند نسبت به غذاهای آماده مثل انواع کنسرو، انواع کنسرو، سوسیس و کالباس ترجیح داده می شوند. همچنین بهتر است از اضافه کردن نمک در سر سفره نیز خودداری گردد.

میزان مصرف مواد غذایی حاوی کلسترول

مقدار کلسترول مصرفی روزانه باید کمتر از 300 میلی گرم باشد. لازم به توضیح است که کلسترول نوعی چربی است که در غذاهایی مانند گوشت (مخصوصاً گوشت قرمز) زرده تخم مرغ، دل و جگر و لبنیات دیده می شود و بالا بودن آن عامل مهمی در ایجاد بیماریهای قلبی و عروقی است.

الکل

در مورد مصرف الکل باید گفت از آنجایی که الکل در بدن نمی تواند به قند (گلوکز) تبدیل شود و از طرفی جلوی تولید گلوکز در کبد را نیز می گیرد، در صورت مصرف همزمان آن با انسولین یا قرص های دیابت ممکن است باعث کاهش قند خون (هیپوگلیسیمی) شود. از طرفی مصرف الکل به علت کالری زیاد موجود در آن شدیداً موجب چاقی و اضافه وزن و نیز افزایش چربی خون خواهد شد که از عوامل خطر مهم ابتلا به بیماریهای قلبی عروقی هستند. بنابراین مصرف الکل در افراد دیابتی ممنوع است.
نگاهی گذرا به نکات بالا نشان می دهد که اصول تغذیه صحیح در دیابت در واقع همان اصولی هستند که هر فردی که خواستار حفظ و ارتقاء سلامت عمومی بدن خود می باشد باید آنها را رعایت کند. در واقع در اینجا تفاوت چندانی میان افراد مبتلا به دیابت و دیگر افراد جامعه وجود ندارد.

چند نكته مهم:

• سعی كنید روزانه از تمام گروه های مواد غذایی استفاده كنید.
• سعی كنید غذاهای متنوع مصرف كنید تا مواد معدنی و ویتامین ها به مقدار كافی به بدنتان برسد.
• به اندازه كافی مواد نشاسته ای، سبزی ها و ماست و شیر مصرف كنید.
• روزانه از مواد پروتئینی نیز استفاده نمایید.
• در هر وعده غذایی باید سعی كنید كه حداقل از هر 3 گروه غذایی مختلف استفاده نمایید؛ برای مثال ساندویج تخم مرغ كه در آن گوجه فرنگی، كاهو و جعفری استفاده شده باشد.
• مواد غذایی كه روزانه مصرف می كنید به 3 وعده اصلی و 3 میان وعده تقسیم نمایید.
• غذا خوردن منظم در تنظیم میزان قند خون اثر زیادی دارد به خصوص اگر قرص یا انسولین مصرف می كنید.
• گنجاندن سبزی ها و میوه ها به مقدار كافی در غذای روزانه را فراموش نكنید.
• به هنگام طبخ غذا از نمك كمتری استفاده كنید و سعی نمایید كه پس از پخت، نمك به غذا اضافه نكنید.
• از گیاهان معطر و ادویه های فاقد نمك برای طعم دادن به غذا استفاده كنید.
• از غذاهای كنسرو شده كه در طی فرایندهای صنایع غذایی نمك به آنها افزوده می شود كمتر استفاده كنید.
• مصرف هفتگی تخم مرغ را محدود كنید (حداكثر هفته ای 2 بار)
• به هنگام مصرف روغن، هیچ گاه روغن را در ظرف سرازیر نكنید.
• روزانه 8-6 لیوان مایعات بدون شیرینی بخورید.
• سعی كنید وزن مطلوب خود را حفظ نمایید.
• مغزهای گردو، بادام و... در گروه چربی ها قرار می گیرند و هر واحد آنها برابر 2 قاشق غذا خوری است.

از سری مطالب پزشکی عمومی و غیر تخصصی سایت (اطلاعات  عمومی و غیر تخصصی پزشکی برای افزایش دانش سلامت و اطلاعات عمومی پزشکی بازدیدکنندگان)