آرتروز و پلاسماي غني از پلاكت (PRP)
آرتروز به آسيب غضروف داخل مفصلي اشاره دارد. اين آسيب مي تواند علل فراواني (مانند ضربه, روماتيسم, زيادي وزن, استفاده نادرست و فعاليتهاي بدني غلط … ) داشته باشد. تأخير درترميم غضروف، بعد از آسيب ديدگي، يك پديده شايع و در عين حال يک معضل بزرگ در درمان اغلب بيماران مبتلا به آرتروز است که باعث پيشرفت بيماري و تشديد آرتروز ميشود. غضروف از لحاظ خونرساني فقير بوده و علت اين تاخير در ترميم, خونرساني كمتر بافت غضروفي مفصل است. هرچند كه ترميم آسيب، شامل مراحل بسيار پيچيده و گهگاه ناشناختهاي است، ولي به نظر ميرسد كه مواد ترشح شده از پلاكتها، نقش مهمي را در اين خصوص به عهده دارند. در حالت طبيعي، پلاكت در صورت قرار گرفتن در محل ضايعه فعال شده و ترشحات خود را در موضع تخليه مينمايد.
ايجاد لخته و جلوگيري از خونريزي اولين نقش پلاكت در روند ترميمي آسيب است. در مرحله بعدي، عوامل رشد موجود در پلاكت، آزاد شده و در موضع ترشح ميشوند. از بين هزاران عامل رشد ميتوان به عوامل رشد مشتق از پلاكت، عامل رشد عروقي و عامل رشد و تمايزي سلولهاي بنيادين و پيشساز اشاره نمود كه بعد از ترشح باعث رشد و تكثير سلولهاي پيشساز و همچنين سلولهاي بنيادين موجود در موضع ميگردد كه اين نيز به نوبه خود منجر به ترميم بيشتر بافت آسيب ديده غضروف و بهبود آرتروز ميشود. بنابراين اگر در موضعي (براي مثال در مفصل آسيب ديده ومبتلا به آرتروز) به دليل كاهش جريان خون، تعداد اين سلولها كم باشد و يا عوامل رشد آزاد شده براي ترميم كافي نباشد، ميتوان با تزريق پلاكت و يا محتواي آنها روند ترميم را افزايش داد.
خون كامل، داراي پلاكتهاي زيادي بوده (400 -200 هزار در ميکروليتر) كه ميتوان آنها را به صورت سه تا پنج برابر غني شده در پلاسما مورد استفاده قرار داد. پلاسماي غني از پلاكت، در حال حاضر بيش از يك دهه است كه در درمان بيماريهاي عضلاني و اسکلتي , آرتروز مفاصل , زخمهاي جراحي , شكستگيهاي دير جوش و يا جوشنخورده , جوانسازي پوست , درمان زخم بسترو….مورد استفاده قرار ميگيرد. در اغلب اين موارد از فرم تزريقي اين محصول استفاده ميشود.
پلاسماي غني از پلاكت حاوي موارد زير است:
عوامل رشد منشاء گرفته از پلاکت که باعث تحريک ساخت و ساز سلولي و تمايز سلولهاي بنيادين به سلولهاي غضروف ساز و ساخته شدن رگهاي خون رسن و مغذي ميشود.
ماتريكس فيبريني بمنظور ايجاد بستر مناسب براي ترميم
غلظت بالاي پلاكت.
سلولهاي فاگوسيت كننده و گلبولهاي سفيد.
فوائد درمان آرتروز زانو با روش PRP درماني:
اين روش درماني باعث “درمان” آرتروز زانو مي شود نه اينکه تسکين موقت درد ايجاد کند.
بجاي استفاده از داروهاي شيميايي ، از فراورده هاي بدن خود بيمار براي درمان استفاده مي شود. لذا اثرات مضر درمان با داروهاي شيميايي در اين روش وجود ندارد.
با توجه به اينکه، PRP محصولي توليد شده از بدن خود بيمار است، هيچ گونه عارضه يا مشکل در درمان براي بيمار ايجاد نمي شود.
در روش تهيه کردن PRP ، نيازي به مراحل زمان بر و پر هزينه کشت سلولي مورد نيازدر درمان با سلول بنيادين وجود ندارد. در عوض PRP در بافت مفصلي باعث تحريک سلولهاي بنيادين موجود در محل و تمايز آنها به سلولهاي جوان غضروف ساز ميشود.
مزاياي پلاسماي غني از پلاكت:
افزايش عوامل رشد مورد نياز براي ترميم در موضع آسيب ديده.
ايجاد بستر مناسب براي ترميم.
تقويت سلولهاي پيشساز و سلولهاي بنيادين شركت كننده درترميم آسيب.
خواص ضد التهابي و ضد ميكروبي
پلاسماي غني از پلاكت به صورت خودي استفاده ميشود (Autologous PRP )
اصطلاح خودي در محصولات بيولوژيک به محصولاتي اطلاق ميشود كه از خود بيمار گرفته و براي خود بيمار استفاده ميشود.
تهيه پلاسماي غني از پلاكت
بعد از گرفتن خون ، نمونه به ظرف (کيت) تهيه PRP انتقال وسپس در شرايط ويژه اي سانتريفوژ شده و مواد فعال کننده به آن اضافه ميشود.
در واقع با انجام اين روند، محلول به دست آمده به گونهاي تغليظ ميشود كه حداقل سه تا پنج برابر خون کامل پلاكت داشته باشد چرا كه مطالعات آزمايشگاهي نشان دادهاند كه اين حداقل مقداري است كه ميتواند موجب رشد و تكثير سلولهاي بنيادين در مفصل گردد. سلولهاي خوني مورد نظر بعد از جداسازي، در داخل مفصل تزريق مي شود. بعد از دو تا سه هفته علايم بهبودي در مفصل مشاهده ميشود. سه تا پنج تزريق ميتواند کافي باشد.
چه افرادي به PRP نياز دارند؟
PRP باعث رشد غضروف و درمان آرتروز زانو مي شود. لذا کليه ي افرادي که مبتلا به آرتروز زانو هستند، مي توانند از فوائد PRP سود ببرند. آرتروز زانو، هرچه در مراحل ابتدايي تري باشد، پاسخ مناسب تري به PRP ميدهد. موارد شديدتر، به تعداد دفعات PRP بيشتري نياز دارد. به همراه اين درمان، استفاده از روشهاي جلوگيري از پيشرفت آرتروز زانو الزامي است.
از PRPدرماني براي درمان چه بيماريهايي مي توان استفاده کرد؟
از PRP اولين بار در جراحي قلب و به منظور بهبود سريعتر رگ کرونري جراحي شده، استفاده شد. بدنبال مشاهده ي اثرات مثبت آن، در موارد ديگر نيز استفاده و مورد تأييد قرار گرفت. موارد زير از اين جمله است:
– ترميم آسيب ديدگي هاي رباط صليبي(به شرط پارگي نسبي) و آسيب منيسک زانو.
– کمک به ترميم پارگي ناقص و آسيب ديدگي هاي مزمن تاندونهاي شانه و آشيل.
– التهاب عضلات آرنج که اصطلاحا” به آن، آرنج تنيس بازان يا Tennis Elbow ميگويند.
– طاسي و ريزش مو(تزريق PRP به پوست سر)
– جوان سازي پوست صورت و از بين بردن چين وچروکهاي پوست.
آنچه در بالا ذکر شد، موارد ثابت شده و تأييد شده ي استفاده از PRP است. در موارد ديگر مانند خار پاشنه و … نيز به انجام PRP (در صورت عدم پاسخ به ساير درمانها) توصيه شده است.
استفاده از پلاسماي غني از پلاكت خودي اين مزيت را براي بيمار دارد كه موجب ايجاد واكنشهاي حساسيتي در بيمار نميگردد و به راحتي قابل استفاده است اما اغلب روش توليد اين محصول به گونهاي است كه حاوي مقادير زيادي گلبول سفيد است و ميتواند با ايجاد التهاب در محل , در موارد مزمن باعث شروع روند درماني گردد. به هرحال توليد و استفاده از اين محصولات نياز به امکانات و تخصص کافي در انتخاب مناسب بيمار و تهيه بهينه پلاسماي غني از پلاكت دارد.
نحوه عملكرد پلاسماي غني از پلاكت
همان گونه كه در جدول زيرهم نشان داده شده است، عوامل رشد ترشح شده از پلاكتها ميتوانند نقشهاي متفاوتي در روند ترميم بافت ايفا كنند. بعد از ايجاد زخم و راه افتادن آبشار انعقادي، پلاكتها در شبكه لختهاي ايجاد شده، گير افتاده و فعال ميشوند تا مواد ذخيره شده در خود را در موضع، ترشح كنند. نشان داده شده است كه اين عوامل ترشح شده، اثرات به سزايي در روند ترميم داشته و تنها در 10 دقيقه بعد از ايجادزخم، توسط پلاكتها توليد مي گردند.
علاوه بر مواد ترشح شده، شبكه فيبريني ايجاد شده توسط عوامل انعقادي مترشحه از پلاكت نيز ميتوانند موجب تحريك رشد سلولها و همچنين ايجاد بستري براي لانهگزيني سلولها شركت كننده در ترميم شوند. شبكه فيبريني از پليمريزاسيون فيبرينوژن موجود در پلاسما، متعاقب فعال شدن توسط ترومبين و يا كلسيم ايجاد ميشود و ميتواند با به دام انداختن پلاكتها باعث شود كه عوامل رشد به آرامي و به طور ثابت در اختيار سلولهاي ترميم كننده قرار گيرد.
